Lúa thì con gái

Xuân tàn nhường lối cho hạ sang, cũng là lúc lúa thì con gái. Cánh đồng thơm lựng. Làn gió lướt nhẹ trên tấm thảm lớn màu xanh mướt như trêu lá, trêu hoa. Con gió về làng cũng còn thơm mát, tầm này là lúc làng xã thơ thới bởi nông nhàn. Làng nào không có nghề phụ, không chịu cảnh nhàn tênh, nhiều người tiếc việc theo con đường thơm vắt qua đồng, sang làng khác có nghề phụ làm thuê kiếm tiền chợ.

 Minh Tuấn

Xuân tàn nhường lối cho hạ sang, cũng là lúc lúa thì con gái. Cánh đồng thơm lựng. Làn gió lướt nhẹ trên tấm thảm lớn màu xanh mướt như trêu lá, trêu hoa. Con gió về làng cũng còn thơm mát, tầm này là lúc làng xã thơ thới bởi nông nhàn. Làng nào không có nghề phụ, không chịu cảnh nhàn tênh, nhiều người tiếc việc theo con đường thơm vắt qua đồng, sang làng khác có nghề phụ làm thuê kiếm tiền chợ.

Mùa này đi thăm đồng là thích nhất, đầy ắp những đẹp, thơm và hi vọng. Từ nơi mình đứng đến xa tít làng xã khác cùng một màu lúa xanh cho đẹp và bình yên. Từ khi lúa làm đòng đã cho hương thơm này. Mà có thể thân lá kia cũng thơm nữa – đương thì mà. Thơm trong nắng, trong gió, thơm để muốn nhắm mắt lại hít thật sâu, rồi lại mở mắt ra nhìn cho đã xong cũng lại hít thật sâu hương thơm ấy. Trời cho nắng, lại cho gió để lúa làm đòng. Nghe sấm đầu mùa bữa mưa rào, cùng với lễ kì phúc làng dâng lễ thánh mọi sự hanh thông nên hi vọng chặng lúa con gái đến gặt cũng sẽ thuận.

Nắng mới làm hồng má con gái thì cũng là lúc cánh đồng lúa nhiều biến chuyển theo ngày, theo cơn gió, vạt nắng. Từng khóm lúa thân thẳng, hướng lên trời, nhìn mây nhởn nhơ, gió đùa giỡn. Lá lúa trôi theo sóng, sóng nhẹ lăn tăn, chứ không như khi lúa uốn câu. Đến khi hoa nở, tung phấn, hoa tìm nhau là cả 1 chặng thời gian. Có sấm, có mưa rào nhẹ lại có khi  đất trời bình yên lạ, đôi đàn chim không vội, bay theo hình chúng muốn về nơi nhiều hi vọng.

Có ruộng lúa vừa tháo nước, nước đọng trên mặt ruộng trong veo, in hình trời mây. Có ruộng lại lấm tấm xanh bèo tấm từ đâu theo vào không biết?

Xưa, nhà nông thường thăm đồng để tính ngày vơ cỏ lúa. Phải vơ sao để cỏ không ăn lấn lúa, vơ để khi lúa trổ đòng, đọng sữa không bị chột. Những cây lồng mực thường bị nhổ đắp lên đầu bờ, có nhà thì đắp lên những mộ phần lác đác trên chân ruộng. Có nhà lại ra mương khỏa sạch đem về cho trâu, bò ăn đêm. Cỏ vơ xong đôi người còn lặng nhìn, nhẩm tính.

Xưa con gái trong làng giỏi tay cấy cũng phải giỏi vơ cỏ, nhìn phải phân biệt được cây lúa với cây lồng vực, không thì nhổ cả lúa đi ấy chứ. Cái giống cây này đến lạ, năm nào cũng vơ sạch phơi nắng, hay đem về cho trâu bò ăn mà đến mùa vẫn theo lúa ngoi lên. Có ruộng vơ sạch thì đỡ chứ không thì đến khi lúa trổ bông lại phải đem liềm đi cắt lần nữa. Nếu không sau này lồng vực lẫn vào lúa, gạo xay ra sạn ngấm ngầm, ăn rất khó chịu, bán lại bị mất giá.

Nay thì có thuốc trừ sâu, diệt cỏ, công đoạn vơ cỏ lúa không còn nặng nề, lồng vực không còn nhiều như xưa, nhưng cũng không phải đã hết. Vơ cỏ hay tát nước cũng được tính để so sánh độ nhàn của nghề canh nông xưa và nay.

Nắng thắm, cũng là lúc lúa làm đòng. Trẻ con xưa đi học qua cánh đồng thường tuốt đồng đòng ruộng bên đường, cắn một miếng đầu dưới, bóc hoa lúa non ăn. Ngọt thơm nhớ đến tận sau này. Rồi chỉ đôi cơn gió, vài bận nắng lúa sẽ trổ bông, tức là bông lúa thoát khỏi lá đòng, nở hoa, tung phấn, nhờ gió tìm nhau. Ruộng nọ nối ruộng kia, rõ hối hả, quấn quýt mà mắt thường chả nhìn thấy gì.

Con đường cái quan, đường bờ vùng, bờ thửa tràn ngập hương. Những rặng phi lao xanh om vi vu trong gió, chả biết lá cành có nghĩ điều gì không mà bao năm vẫn hát 1 điệu của riêng mình. Có cây sữa cổ thụ cao ngất, thân to mấy người ôm chỗ quán khiến cánh đồng bớt mông quạnh. Không phải là cây hoa sữa như ngoài thành phố, thơm hoa vào mùa thu mà cũng tên là sữa, nhưng thân cành khác hẳn, không nở hoa thơm. Bao đời nay phụ nữ trong làng sinh con, ai mà hiếm sữa nuôi con, hay sữa mẹ chưa về kịp, con khóc vì đói sữa  thì mẹ chồng hay người nhà thường quẩy đôi thùng gánh nước ra gốc cây này xin sữa về cho mẹ con nhà ấy. Chắc chắn là hiệu nghiệm sau lần xin làm phép này, nên truyền đời người trong làng vẫn làm thế cho đến tận ngày nay. Cây sữa rủ bóng xuống quán ngoài đồng, bữa nắng, bữa mệt người đi thăm đồng vẫn ngồi nghỉ dưới gốc, nói chuyện như pháo rang. Đôi người lại úp nón che mặt giời chói mắt ngủ một giấc trưa.

Nay bờ đồng đã khác, xe máy đi bon bon nên việc thăm đồng không còn mất ngày mất buổi như xưa, nhưng quán đồng và gốc sữa không phải vắng người. Là đồng sải cánh chim mỏi, quán tróc lở, in dấu thời gian, cây sữa lại đẹp nên khách xa tìm về chụp ảnh cũng khá đông. Những cô mặc áo dài, vấn khăn, quàng khăn lụa chụp ảnh rõ xinh. Con gái trong làng cũng rủ nhau ra chụp ảnh làm kỉ niệm. Gái mười sáu, mười bảy đánh tí son lên chụp đẹp như trong tranh cả.

Đồng thơm quá! Nên ai đi qua cũng phải hít thật sâu mùi thơm ấy như một sự tận hưởng thành quả lao động của mình và cũng là đón nhận món quà quý đất trời ban tặng.

Có nắng mà vẫn giòn tan vài tiếng sấm đầu mùa đâu đó vọng lại. Mưa gió bất kì, trăm sự còn phải trông đất trời. Lúa còn ngoài đồng thì vẫn còn âu lo. Nghề canh nông vốn thế. Mùa nào cũng cho cơm mới, mà áo mẹ, áo chị cứ bạc theo tháng năm. Bởi tính miệng ăn, tính sách học, hiếu hỉ lại giỗ chạp… cũng từ thóc thửa đồng gần, thửa đồng xa. Con trai đến tuổi dựng vợ, con gái đến tuổi gả chồng cũng phải nhìn vào lưng vốn thóc. Giời cho được mùa, dư ăn mới dám tính tiếp, chứ mất mùa chỉ dám tính qua giáp hạt, chả dám nghĩ xa…

Ngọn gió thơm từ đồng đưa lại, mấy thửa cấy sớm, lúa đã đọng sữa, đôi cụ già ngồi phơi nắng nhớ chuyện xưa. Đôi người gấp cất đi tấm áo dài vừa mặc hội làng. Thầm tính, giời cho được mùa này sẽ đánh đồng vàng làm dấn vốn.

Trong hương lúa, chuyện cũ xưa, chuyện sớm nay và cả ngày mai tiếp nối, cho người, cho làng cùng thêm tuổi.
Mùa hạ thắm tươi đến, gió mải miết đưa hương lúa bay xa gần, bay lên cao vút đón nắng hạ, toan lo mấy cũng sẽ vợi, khi mùa về gọi những ấm no.